Przedstawiciele PIME wzięli udział w spotkaniu informacyjnym 21 maja w siedzibie PSE dot. Nowego reżimu przyłączeń do sieci. Z ramienia zarządu udział wzięli Krzysztof Strukowicz i Jacek Misiejuk, a także Maciej Drozd, dyrektor ds. Regulacji w PIME.

PIME, jako organizacja aktywna od etapu konsultacji ustawy sieciowej (projektu rządowego UC84), przez prace sejmowe i senackie, monitoruje dla swoich firm członkowskich wdrażanie ustawy i interpretacje operatorów w odniesieniu do zapisów, które nie są jednoznaczne.

Poniżej przedstawiamy sprawozdanie ze spotkania i sesji Q&A oraz prezentację, którą omówili przedstawiciele operatorów.

1. Kontekst nowelizacji i „Podejście Bezpieczne” (Safe Harbor)

Nowelizacja ustawy Prawo energetyczne (UC84), która weszła w życie 30 kwietnia 2026 r., wprowadziła najbardziej radykalne zmiany w procesie przyłączeniowym od lat. Przedstawiciele PSE i OSD otwarcie przyznają, że proces legislacyjny był niespójny, co zaowocowało licznymi błędami w przepisach przejściowych.

• Rekomendacja Operatorów: Ze względu na chaos prawny i brak wiążącej wykładni z Ministerstwa Energii, operatorzy rekomendują stosowanie tzw. podejścia bezpiecznego. Oznacza to, że kluczowe obowiązki finansowe i formalne należy dopełnić do 30 października 2026 r. (6 miesięcy od wejścia ustawy). Jest to termin krytyczny – działanie po tej dacie, mimo istnienia innych interpretacji, obarczone jest wysokim ryzykiem wygaśnięcia umów lub warunków z mocy prawa.

2. Nowe obciążenia finansowe: Opłaty i Zaliczki

Inwestorzy muszą przygotować się na znaczny wzrost kosztów początkowych oraz konieczność uzupełnienia środków dla projektów będących już w toku.

• Opłata za rozpatrzenie wniosku: Wprowadzono nową opłatę w wysokości 1 zł za kW mocy przyłączeniowej (maksymalnie 100 000 zł za każde miejsce przyłączenia).
  • Wnioski w toku: Jeśli wniosek został złożony przed 30 kwietnia 2026 r. i nie został jeszcze rozpatrzony, opłatę należy wnieść do 29 czerwca 2026 r.. Brak wpłaty skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
  • Wiele miejsc przyłączenia: Opłata jest naliczana odrębnie dla każdego punktu. Jeśli obiekt ma zasilanie podstawowe i rezerwowe, inwestor wnosi dwie opłaty (nawet do 200 tys. zł).
• Podwyższone zaliczki: Kwota zaliczki wzrosła do 60 zł za kW (maksymalnie 6 mln zł na każde przyłącze).
  • Dla wydanych już warunków przyłączenia, których ważność upływa po 30 października 2026 r., należy uzupełnić zaliczkę do nowej wysokości.
  • Odbiorcy i elektromobilność: Po raz pierwszy obowiązkiem zaliczkowym objęto odbiorców (np. huby ładowania). Muszą oni wnieść zaliczkę w ciągu 60 dni od 30 kwietnia 2026 r.
  • Magazyny Energii i Cable Pooling: Przy dodawaniu magazynu w formule cable pooling, zaliczka nie jest wymagana, o ile nie zmienia się moc przyłączeniowa obiektu.

3. Zabezpieczenie Ustawowe dla istniejących umów

Jest to nowy instrument mający zastąpić dotychczasowe, zróżnicowane zabezpieczenia umowne.

• Kogo dotyczy? Umów zawartych przed 30 kwietnia 2026 r., w których termin przyłączenia (uzyskanie ostatecznego pozwolenia na użytkowanie – FON) przypada po 30 kwietnia 2029 r.
• Wysokość i mnożnik 25%: Dla „starych” umów zabezpieczenie wynosi 25% kwoty wyliczonej ze wzoru (30 zł/kW za pierwsze 100 MW i 60 zł/kW powyżej), z limitem 12 mln zł.
• Formy zabezpieczenia: Kaucja, gwarancja bankowa/ubezpieczeniowa lub poręczenie spółki. Ważne: operatorzy wymagają jednej formy zabezpieczenia na pełną kwotę; nie dopuszcza się sumowania kilku gwarancji.
• Zasada „czyszczenia” umów: Operatorzy dążą do tego, by jedynymi zabezpieczeniami były zaliczka i zabezpieczenie ustawowe. Wszelkie nadwyżkowe przedpłaty mają być zwracane inwestorom w procesie aneksowania umów.

4. Kamienie Milowe: Rygor Pozwolenia na Budowę (PnB)

To najbardziej newralgiczny punkt dla projektów magazynowych. Brak terminowego powiadomienia o uzyskaniu PnB kończy się bezwzględnym wygaśnięciem umowy o przyłączenie.

• Krytyczny termin dla Magazynów: Dla magazynów energii w umowach zawartych przed 30 kwietnia 2022 r. (starszych niż 4 lata), termin na zawiadomienie o PnB (dla 80% mocy i pojemności) wynosi zaledwie 3 miesiące od 30 kwietnia 2026 r. (czyli lipiec 2026 r.).
• Zakres PnB: Pozwolenie musi obejmować główne urządzenia (zasobniki, przekształtniki, transformatory i rozdzielnie). Nie musi obejmować linii kablowych ani samego przyłącza.
• Przedłużenie: Możliwe jednorazowo o 24 miesiące. Jeśli powodem są okoliczności zawinione przez inwestora, wymagane jest dodatkowe zabezpieczenie (60 zł/kW, maks. 6-12 mln zł).

5. Zmiana lokalizacji inwestycji

• Ograniczenia: Zmiana lokalizacji jest dopuszczalna tylko w obrębie gminy wskazanej we wniosku lub gmin sąsiadujących.
• Wyjątek dla stacji: Ograniczenie to nie dotyczy samej stacji elektroenergetycznej.
• Błąd w ustawie: Przez pomyłkę legislacyjną zmiana lokalizacji poza gminę sąsiednią jest obecnie zablokowana. Trwają prace nad poprawką, która ma przywrócić 12-miesięczny okres karencji na te przepisy.

6. Sesja Q&A: Kluczowe wyjaśnienia operatorów

Podczas sesji pytań i odpowiedzi poruszono kwestie o krytycznym znaczeniu dla codziennej praktyki deweloperskiej:

• Wstępne informacje o sieci: Operatorzy nie będą udzielać informacji o szansach na przyłączenie przed opłaceniem wniosku. Argumentują to dynamiką sieci – wyniki ekspertyz zmieniają się z każdym wygaśnięciem innych warunków.
• Weryfikacja dokumentów: Choć tytuły prawne i MPZP zastąpiono oświadczeniami, operator może w dowolnym momencie (również przy podpisywaniu umowy) zażądać oryginałów w ciągu 21 dni. Składanie oświadczeń o „przyszłym” posiadaniu dokumentów (np. gdy plan jest dopiero procedowany) jest niedopuszczalne i skutkuje odrzuceniem wniosku pod rygorem karnym.
• Overbooking dla odbiorców: Mechanizm ten (dotyczący np. dużych centrów danych) pozwala na wydanie wielu warunków na tę samą moc, ale realna blokada sieci następuje dopiero po zawarciu umowy o przyłączenie. Ma to zapobiegać spekulacyjnemu blokowaniu mocy przez „projekty-widma”. Obecnie centra danych to nowy obszar spekulacji w przyłączeniach, podobnie jak przez lata działo się z projektami OZE.
• Magazyny jako instalacje odbiorcze: Operatorzy potwierdzili, że magazyny energii nie są traktowane jako instalacje odbiorcze w kontekście przepisów o ponownej weryfikacji warunków przy zawieraniu umowy (overbooking).
• Wyliczanie mocy: Przy projektach hybrydowych zaliczka liczona jest od przyrostu wartości bezwzględnej mocy przyłączeniowej. Jeśli dodajemy magazyn (cable pooling) bez zmiany mocy przyłącza – zaliczka wynosi zero.

7. Kłopotliwe zapisy dot. vacatio legis

Największym wyzwaniem jest Art. 38 oraz błędy w odwołaniach do jednostek redakcyjnych ustawy.

• Paradoks 100% zabezpieczenia: Przez pomyłkę w przepisach, podmioty podpisujące umowy w okresie od kwietnia do października 2026 r. mogą zostać zmuszone do wniesienia 100% zabezpieczenia ustawowego, podczas gdy ci, którzy zawarli umowy wcześniej (lub poczekają do 16 października), skorzystają z preferencyjnego mnożnika 25%.
• Niespójne terminy: Różne artykuły ustawy wprowadzają te same obowiązki w różnych terminach, co prowadzi do sporów interpretacyjnych. Właśnie dlatego operatorzy forsują datę 30 października 2026 r. jako uniwersalny termin końcowy dla wszystkich działań mitygujących ryzyko.

WNIOSKI I REKOMENDACJE DLA CZŁONKÓW PIME:

1. Pilny audyt portfela: Należy sprawdzić daty zawarcia umów. Jeśli umowa ma więcej niż 4 lata, termin na wykazanie PnB dla magazynu (80% mocy/pojemności) upływa już w lipcu 2026 r.
2. Przygotowanie finansowe: Zarezerwuj środki na uzupełnienie zaliczek (30zł/kW do 100MW mocy, a powyżej tego progu60 zł/kW) oraz wniesienie zabezpieczeń ustawowych do 30 października 2026 r.
3. Weryfikacja PnB: Należy upewnić się, że pozwolenia na budowę obejmują kluczowe urządzenia (zasobniki i transformatory), a nie tylko infrastrukturę towarzyszącą.
4. Aneksowanie umów: Potrzeba aneksowania starych umów w celu odzyskania nadmiarowych przedpłat (zamiana na kaucję zabezpieczającą).
5. Dokumentacja planistyczna: Mimo formy oświadczeń, należy posiadać fizyczne dokumenty (wypisy z MPZP, tytuły prawne) w dniu składania wniosku, aby móc je przedstawić w ciągu 21 dni od wezwania operatora.

Opracował:

Maciej Drozd, dyrektor ds. Regulacji w PIME

maciej.drozd@pime.com.pl